Эрилик Эристиин – олоҥхоһут-суруйааччы уонна кини олоҥхолоро

В.В.Илларионов, Т.В.Илларионова (ХИФУ)

Эрилик Эристиин – олоҥхоһут-суруйааччы уонна кини олоҥхолоро

Саха литературатын төрүттээччилэр В.В.Никифоров-Күлүмнүүр, А.Е.Кулаковскай - Өксөкүлээх Өлөксөй, А.И.Софронов-Алампа төрөөбүт норуоттарын тылынан уус-уран айымньыларын өҥ хочотугар биһиктэнэн улааппыттара уонна кинилэр норуот уус-уран ойуулуур-дьүһүннүү р дэгэттэрин туһанан айар үлэ аартыгар үктэммиттэ рэ. Кэнники сүһүөх суруйааччылар П.А.Ойуунускай, В.М.Новиков –Күннүк Уурастыырап, С.С.Васильев, олоҥхону ааҕарга анаан сурукка-бичиккэ түһэрэн, туспа кинигэнэн таһаарбыттара. Кинилэри биһиги олоҥхоһут суруйааччылар диэн анаан ааттыыбыт (Илларионов, 2000, с.160-169)
Саха биир талааннаах суруйааччыта С.С.Яковлев – Эрилик Эристиин олоҕун тиһэх сылларыгар төһө да көрбөт буоллар олоҥхону сурукка-бичиккэ түһэрэн үйэтитиигэ олус таһаарыылаахтык үлэлээбитэ. Ону кини архивыгар баара-суоҕа 1939-1940 сылларга түөрт олоҥхо суруллан хаалбыта кэрэһэлиир. Итилэртэн "Талыы талба бухатыыр", "Хаалбат-сүппэт харыһыктаах хааннаах Харалаах Мохсоҕол"хоһоон строкаларыгар араарыллыбакка, кэпсээн курдук суруллубуттар.Оттон "Айыы Дьөһүөл", "Буура Дохсун" хоһоонунан наардаммыттар уонна сэрэйдэххэ биир киһи ыраас буочарынан үрүҥэр таһаарыллыбыттар.

Подробнее...
 

Үөһээ Бүлүү улууһун олоҥхоһуттара уонна олоҥхолоро

Үөһээ Бүлүү улууһун олоҥхоһуттара уонна олоҥхолоро

Бүтэй Бүлүүгэ олоҥхо уутуйан сайдыбыт биир түөлбэтинэн Үөһээ Бүлүү улууһа буолар. Төһө да сирин-уотун иэнинэн, дьонун ахсаанынан сэргэстэһэ сытар оройуоннарыттан кыра буолбутун иһин, фольклористар Үөһээ Бүлүүттэн 54 олоҥхоһут аатын булан сурукка тистилэр [Никифоров, 2012, с. 6]. Устар ууну сомоҕолуур уус тыллаах олоҥхоһуттарынан Н.С. Александров–Ынта Никиитэ, Ф.Н. Тимофеев–Биэчэрэ, А.Т. Титаров, Ф.И. Суханов, И.Г. Иванов, Д.В. Кысылбаиков о.д.а. ааттарын ааттыахха сөп. Кинилэр син эмиэ атын улуус аатырбыт олоҥхоһуттарын Д.М. Говоров (Уус-Алдан), Н.А. Абрамов-Кынат (Мэҥэ-Хаҥалас), И.Н. Винокуров–Табаахырап (Таатта), П.П. Ядрихинскай (Нам), С.Н. Каратаев–Дыгыйар (Бүлүү), И.М. Харитонов–Саакырдаах (Ньурба), А.Т. Лыткин–Ырыа Тиитэп (Сунтаар) курдук устар ууну сомоҕолуур уран тыл уустара, бэйэлэрин түөлбэлэригэр көмүлүөк оһох иннигэр олорон уһун түүнү быһа олоҥхолоон дьоннорун- сэргэлэрин олоҥхо алыптаах эйгэтигэр киллэрэр талба талааннаах олоҥхоһуттар этилэр. Кинилэри олоҥхо төрүт үгэстэрин илдьэ сылдьар, хаһан баҕарар наада буоллаҕына, баай репертуардарыттан ыллыы-туойа, олоҥхолуу сылдьар дьиҥ ийэ олоҥхоһуттар курдук билинэбит. Ол эрээри Үөһээ Бүлүү олоҥхоһуттарын туһунан научнай литератураҕа күттүөннээх суруйуу суоҕун тэҥэ.

Подробнее...
 

Развивая теоретические ос¬новы эпоса

Развивая теоретические основы эпоса тюрко-монгольских народов, И.В.Пухов одновременно приступил к огромной деятельности — к подготовке перевода на русский язык олонхо П.А.Ойунского "Нюргун Боотур Стремительный" и сказителя И.Г.Тимофеева-Теплоухова "Строптивый Кулун Куллустуур". Это свидетельствует о поразительной продуктивности ученого. Изданное в 1975 г. олонхо "Нюргун Боотур Стремительный" в переводе русского поэта В.В.Державина получило широкую известность в стране. Произведение опубликовано под общей редакцией лауреата Ленинской премии, Героя Социалистического Труда С. В. Михалкова, под научной редакцией и с комментариями И.В.Пухова. "Без непосредственного участия Иннокентия Васильевича Пухова Владимир Державин вряд ли бы смог перевести на русский язык "Нюргуна Боотура Стремительного". Только за это ему можно поставить памятник" — эти слова якутского народного писателя Н.Е.Мординова — Амма Аччыгыйа приводит в своих воспоминаниях журналист Д.И.Пухов. На самом деле, ему принадлежит особая заслуга в издании эпоса — прежде всего, он консультировал В.В.Державина, а затем и написал к изданию подробную научную статью "Олонхо — древний эпос якутов".

Подробнее...
 

Творческий путь народного певца С.А. Зверева

В.В.Илларионов- д.ф.н., профессор
Т.В.Илларионова – к.ф.н.доцент СВФУ

Творческий путь народного певца С.А. Зверева

Аннотация: В настоящей статье авторы впервые рассматривают творческий путь известного народного певца С.А.Зверева – Кыыл Уола. Авторы на основе тшательного изучения биографии и репертуара народного певца выделяют три этапа творчества, в котором с красной нитью отражены разностостороннее дарование и творческая активность С.А.Зверева. Благодаря чему в свою долгую творческую жизнь он выступал не только сказителем – импровизатором, но и замечательным артистом-самородком, организатором самодеятельных коллективов и ансанмблей, что отличает его от других известных народных певцов народа саха. Впервые сделан акцент на освещение разносторонней деятельности С.А.Зверева, его роль в сохранении, популяризации и возрождении этнокультурного наследия якутского народа.

В последние годы и в периодической печати, и в научно-популярных изданиях опубликовано достаточно много воспоминаний, статей о С.А. Звереве. В «Заветном слове об отце» ("Аҕам туһунан аман өс") Д.С. Зверева, сына С.А. Зверева, освещены основные вехи его жизни, описано начало творческой деятельности, приведена оценка его творчества учеными, писателями. Главным достоинством этой работы является то, что автор выразительным, живым слогом убедительно передал мысль об искусстве С.А. Зверева как неразрывной нити, связывающей поколения (Зверев, 1995).

Подробнее...
 

Олонхосут Николай Абрамов, внук Сэсэна Аржакова

В.В.Илларионов – д..ф.н. профессор

Аннотация

Статья посвящена личности Н.Т.Абрамова, внука легендарного А.И.Аржакова-Сэсэн Аржакова, который был крупным общественным политическим деятелем ХVIII в., а также по воспоминаниям современников и знатоков старины прекрасным олонхосутом и носителем традиционной культуры. Автор статьи предполагает, что внук Н.Т.Абрамов унаследовал сказительский талант Сэсэн Аржакова и его репертуар. Благодаря усилиями Э.К.Пекарского со слов Н.Т.Абрамова были записаны и опубликованы олонхо «Шаманки Уолумар и Айгыр», «Бэргэн Бессмертный», « Богатыри Элик Боотур и Ньыгыл Боотур»

Олонхосут Николай Абрамов, внук Сэсэна Аржакова

В прошлом году издательством «Бичик» была опубликована замечательная книга «Үктэнэн турабын үөскээбит буорбар» («Упираюсь о землю родную»), составленная журналистом З.И. Петуховой, о крупном общественно-политическом деятеле XVIII в., во многом определившем развитие якутского этноса, философе, заглянувшем в будущее народа, талантливом сказителе А.И. Аржакове – Сэсэн Аржакове. Председатель Государственного собрания (Ил Тумэн) РС(Я) А.Н. Жирков в предисловии к книге подчеркивает особое значение для истории государственности якутского народа «Плана о якутах» А.И. Аржакова. Действительно, вопросы, поставленные в свое время Сэсэном Аржаковым, до сих пор не утратили своей значимости. Об этом, в частности, свидетельствуют вошедшие в первую главу статьи народного лидера, общественного деятеля В.В. Никифорова-Кюлюмнюра, первого Президента РС(Я) М.Е. Николаева, д-ра ист. наук А.А. Борисова, как и другие материалы, рассказы о Сэсэне Аржакове, раскрывающие его внутренний мир, повествующие о его жизни, деятельности, о его родных и потомках. («Упираюсь ...2014)

Подробнее...
 

Лингвист С.А.Новгородов фольклорга үлэлэрин суолтата

В.В.Илларионов, Т.В.Илларионова
(М.К.Аммосов аатынан ХИФУ)

Лингвист С.А.Новгородов фольклорга үлэлэрин суолтата

Саха фольклористиката наука быһыытынан үөскээн-сайдан барыытыгар саха маҥнайгы үөрэхтээхтэрэ, суруйааччылара,ученайдара кыттыылара баарын мэлдьэһэр сатаммат. В.В.Никифоров-Күлүмнүүр, Е.Д.Николаев, А.Е.Кулаковскай-Өксөкүлээх Өлөксөй, А.И.Софронов-Алампа, С.А.Новгородов, Г.В.Ксенофонтов биир кэмҥэ революция иннигэр, советскай былаас бастакы сылларыгар үлэлээн-хамсаан, төрөөбүт норуоттарыгар сырдыгы, үөрэҕи тарҕатыыга далааһыннаахтык үлэлээбиттэрэ. Кинилэр норуот төрүт культуратыгар, норуот айымньытыгар сыһыаннара ураты этэ.
Биһиги бу үлэбитигэр саха маҥнайгы лингвиһэ С.А.Новгородов саха фольклоругар сыһыанын, анаарыыларын үлэтин сырдатан ааһарга уонна кини үлэтэ билиҥҥи фольклористикаҕа суолтатын сырдатарга холонобут.
С.А.Новгородов уран тыл уустарын толорууларын үгүстүк истэн, этигэр-хааныгар, өйүгэр-санаатыгар иҥэриммитэ, норуот ойуулуур-дьүһүннүүр тылын бары толбоннурар кырааскатын баһылаабыта, суруйан хаалларбыт аҕыйах хоһоонноругар уонна биирдиилээн истиҥ доҕотторугар Кузьма Гавриловка, Муся Потаповаҕа суруйбут суруктарыттан даҕаны көстөр.

Подробнее...
 


Страница 1 из 203

Иван Шакуров

И.Ю. Пестряков

Афиша

Поиск

Карта посетителей